فايزر و مدرنا مي‌گويند واكسن كرونا آن‌ها ۹۵ درصد مؤثر است؛ معناي اين ادعا چيست؟

با شنيدن خبر كارآيي ۹۵ درصدي واكسن، ممكن است تصور كنيد از هر ۱۰۰ نفري كه واكسن را دريافت مي‌كنند، ۹۵ نفر در برابر كوويد ۱۹ محافظت مي‌شوند؛ اما اين نتيجه‌گيري درست نيست.

به ‌انديشه متخصصين مي‌رسد پيشگامان رقابت واكسن كوويد ۱۹ نسبت‌ به انتظار بسيار بهتر عمل مي‌كنند: شركت‌هاي فايزر و بيوان‌تك اين هفته اعلام كردند كه واكسن آن‌ها داراي كارآيي ۹۵ درصد است و مدرنا كارآيي واكسن خود را ۹۴/۵ درصد اعلام كرد. در روسيه، سازندگان واكسن Sputnik ادعا كردند ميزان كارآيي واكسن آن‌ها بيش از ۹۰ درصد است. دكتر گريگوري پولند، پژوهشگر واكسن در كلينيك مايو، مي‌گويد: «اين واكسن‌ها تحول‌آفرين هستند. همه‌ي ما انتظار ۵۰ تا ۷۰ درصد كارآيي داشتيم.» درواقع سازمان غذا و داروي ايالات متحده گفته بود به واكسن‌هايي كه فقط ۵۰ درصد كارآيي داشته باشند، مجوز استفاده‌ي اضطراري خواهد داد.

از عناوين خبري ممكن است چنين فرض كنيد كه اين واكسن‌ها - كه ممكن است طي چند هفته‌ي آينده به دست برخي افراد برسد - از ۱۰۰ نفري كه آن‌ها را دريافت مي‌كنند، ۹۵ نفر را محافظت خواهند كرد. اما اين درواقع چيزي نيست كه كارآزمايي‌ها نشان داده‌اند. نحوه‌ي عملكرد واكسن در دنياي واقعي به عوامل مختلفي بستگي دارد كه هنوز پاسخي براي آن‌ها نداريم؛ ازجمله اينكه آيا افراد واكسينه‌شده ممكن است دچار عفونت‌هاي بدون علامت شوند و اينكه چه تعداد از افراد واكسن دريافت مي‌كنند. در اين‌جا آنچه لازم است در مورد كارآيي واقعي اين واكسن‌ها بدانيد، آمده است.

شركت‌ها مي‌گويند واكسن‌هاي آن‌ها ۹۵ درصد مؤثر است؛ منظور آن‌ها چيست؟

استدلال اصلي پشت‌صحنه‌ي كارآزمايي‌هاي واكسن چيزي است كه آماردانان يك قرن پيش روي آن كار كردند. پژوهشگران برخي افراد را واكسينه مي‌كنند و به برخي ديگر دارونما مي‌دهند. آن‌ها سپس منتظر مي‌مانند تا شركت‌كنندگان بيمار شوند و مطالعه مي‌كنند كه از هر گروه چند نفر بيمار شده‌اند. براي مثال شركت فايزر ۴۳,۶۶۱ داوطلب را به‌ كار گرفت و منتظر ماند تا اينكه ۱۷۰ نفر دچار علائم كوويد ۱۹ شدند و نتيجه‌ي آزمايش آن‌ها مثبت شد. از اين ۱۷۰ نفر، به ۱۶۲ نفر دارونما تزريق شده بود و فقط ۸ نفر واكسن واقعي دريافت كرده بودند.

بر اساس اين اعداد، پژوهشگران فايزر نسبتي از داوطلبان در هر گروه كه بيمار شدند، محاسبه كردند. هر دو نسبت كوچك بود؛ اما نسبتي از داوطلبان واكسينه‌نشده كه بيمار شده بودند، بسيار بيشتر از نسبت افرادي بود كه واكسن دريافت كرده بودند. دانشمندان سپس تفاوت نسبي ميان اين دو كسر را تعيين كردند: اين تفاوت با مقداري بيان مي‌شود كه «كارآيي» نام دارد. اگر تفاوتي ميان گروه دارونما و واكسن وجود نداشته باشد، كارآيي برابر صفر است. اگر هيچ‌يك از افراد بيمار، واكسن را دريافت نكرده باشند، كارآيي واكسن ۱۰۰ درصد است.

كارآيي ۹۵ درصد مطمئنا مدرك قانع‌كننده‌اي است كه نشان مي‌دهد واكسن به‌خوبي كار مي‌كند. اما اين عدد به شما نمي‌گويد كه اگر واكسن را دريافت كرده باشيد، احتمال بيمار شدن شما چقدر است‌. علاوه‌بر‌اين، اين عدد به‌تنهايي به شما نمي‌گويد كه واكسن شيوع كوويد ۱۹ را در يك منطقه چقدر كاهش خواهد داد.

تفاوت كارآيي و اثربخشي چيست؟

كارآيي (Efficacy) و اثربخشي (Effectiveness) با يكديگر ارتباط دارند اما يكسان نيستند. متخصص كارشناسان واكسن مي‌گويند نبايد آن‌ها را به‌جاي هم استفاده كنيم. كارآيي فقط يك اندازه‌گيري است كه در جريان كارآزمايي باليني به دست مي‌آيد. نائور بار زيف، همه‌گيرشناس دانشكده بهداشت عمومي بلومبرگ جانز هاپكينز، مي‌گويد: «اثربخشي نشان‌دهنده‌ي اين است كه واكسن در جهان واقعي چگونه عمل مي‌كند .»

اين احتمال وجود دارد كه اثربخشي واكسن‌هاي ويروس كرونا با كارآيي چشمگير آن‌ها در كارآزمايي‌هاي باليني همخواني داشته باشد؛ اما براساس تجربه‌ي واكسن‌هاي گذشته، مي‌توان انتظار داشت اثربخشي تا حدودي كمتر باشد. اين ناسازگاري به اين علت رخ مي‌دهد كه افرادي كه به كارآزمايي‌هاي باليني مي‌پيوندند، نماينده‌ي كاملي از جمعيت كلي نيستند. براي مثال، در دنياي واقعي مردم ممكن است دچار اشكالات سلامتي مزمن زيادي باشند كه مي‌تواند در محافظتي كه واكسن فراهم مي‌كند، اختلال ايجاد كند.

مركز كنترل و پيشگيري از بيماري سابقه‌ي طولاني درزمينه‌ي پيگيري اثربخشي واكسن‌ها پس از تأييد دارد. اين آژانس روز پنج‌شنبه، اطلاعاتي در مورد برنامه‌هاش براي مطالعه‌ي اثربخشي واكسن‌هاي ويروس كرونا  روي وب‌سايت خود منتشر كرد.

اين واكسن‌ها دقيقا در انجام چه كاري مؤثر هستند؟

كارآزمايي‌هاي باليني كه به‌وسيله‌ي فايزر و ديگر شركت‌ها انجام شده است، به‌طور خاص براي مطالعه اين طراحي شده بود كه آيا واكسن‌ها از مردم در برابر ابتلا به كوويد ۱۹ محافظت مي‌كنند يا نه. اگر داوطلبان دچار علائمي مانند تب يا سرفه مي‌شدند، براي ويروس كرونا مورد آزمايش قرار مي‌گرفتند.

اما شواهد فراواني وجود دارد كه نشان مي‌دهد افراد بدون نشان دادن علائم مي‌توانند به ويروس كرونا آلوده باشند. بنابراين، ممكن است تعدادي از افرادي كه در كارآزمايي‌هاي باليني واكسن را دريافت مي‌كنند نيز بدون اينكه بدانند، عفوني شده باشند. اگر چنين مواردي واقعا وجود داشته باشد، هيچ‌يك از آن‌ها در نرخ كارآيي ۹۵ درصد نمايان نمي‌شود.

افراد بدون علامت نيز مي‌توانند ويروس را به ديگران منتقل كنند. البته برخي مطالعات نشان مي‌دهد كه آن‌ها ويروس كمتري توليد مي‌كنند و نسبت ‌به افرادي كه علائم بيماري را بروز مي‌دهند، تهديد كمتري محسوب مي‌شوند. اما در اين شرايط، اگر افراد واكسن را دريافت كنند و سپس استفاده از ماسك و اقدامات احتياطي ديگر را كنار بگذارند، ممكن است احتمال شيوع ويروس كرونا به ديگران افزايش پيدا كند.

آيا اين واكسن‌ها شيوع بيماري را مهار مي‌كنند؟

واكسن‌ها فقط از افرادي كه آن‌ها را دريافت مي‌كنند، محافظت نمي‌كنند. ازآن‌جايي كه آن‌ها سرعت انتشار ويروس را كاهش مي‌دهند، مي‌توانند در طول زمان نرخ عفونت‌هاي جديد را كم و از كل جامعه محافظت كنند. دانشمندان اين شكل گسترده از اثربخشي واكسن را «تأثير واكسن» مي‌خوانند. واكسن آبله داراي بيشترين تأثير در ميان واكسن‌ها بود و در دهه‌ي ۱۹۷۰ اين ويروس را به فراموشي سپرد.

اما حتي اگر واكسني داراي كارآيي بسيار بالايي در كارآزمايي‌هاي باليني باشد، ولي تعداد كمي از افراد آن را دريافت كنند، تأثير كمي خواهد داشت. ديويد پالتيل، استاد دانشكده بهداشت عمومي ييل، مي‌گويد: «واكسن‌ها موجب نجات جان مردم نمي‌شوند؛ بلكه اين برنامه‌هاي واكسيناسيون هستند كه جان مردم را نجات مي‌دهند.»

روز پنج‌شنبه، دكتر پالتيل و همكارانش مطالعه‌اي در مجله‌ي Health Affairs منتشر كردند كه در آن عرضه‌ي گسترده‌ي واكسن‌هاي كرونا را شبيه‌سازي كرده بودند. آن‌ها واكسن‌ها را با نرخ‌ كارآيي مختلف مدل‌سازي كردند و در مدل‌هاي خود، سرعت و ميزان دسترسي گسترده به واكسن را نيز لحاظ كردند. او و همكارانش دريافتند كه از انديشه متخصصين كاهش عفونت‌ها، همان‌قدر كه كارآيي واكسن مهم است، به كا‌رگيري آن در جامعه نيز اهميت دارد. اين مطالعه موجب نگراني دكتر پالتيل در مورد عدم آمادگي جامعه براي عرضه‌ي گستره واكسن شد. او هشدار داد: «زمان درحال به پايان رسيدن است. زيرساخت‌ها حداقل به اندازه‌ي خود واكسن يا حتي بيشتر، در موفقيت برنامه نقش دارند.»


منبع nytimes

از سراسر وب

  انديشه متخصصينات
كاراكتر باقي مانده

بيشتر بخوانيد