اسپيس ايكس قصد دارد با فرستادن هزاران ماهواره‌ي استارلينك به مدارهاي پاييني زمين، امكان دسترسي به اينترنت پرسرعت را در همه‌جاي جهان فراهم كند.

تقريبا ۳ ميليارد نفر يا حدود ۴۰ درصد جمعيت دنيا از دسترسي به اينترنت محروم‌اند و از ۴٫۵ ميليارد نفر مشترك فعلي نيز خيلي‌ها دسترسي به اينترنت پرسرعت، ارزان و باكيفيت ندارند. براي همين است كه اخبار از راه رسيدن اينترنت ماهواره‌اي استارلينك بسياري از متخصصان را اميدوار كرده است. در اين مطلب قرار است با اينترنت ماهواره‌اي و مخصوصا پروژه‌ي استارلينك اسپيس ايكس بيشتر آشنا شويم. با اخبار تخصصي، علمي، تكنولوژيكي، فناوري مرجع متخصصين ايران همراه باشيد.

تماشا در يوتيوب | تماشا در IGTV

اينترنت ماهواره‌اي

اينترنت ماهواره‌اي پديده‌ي جديدي نيست و همين حالا نيز شركت‌هايي وجود دارند كه خدمات اينترنت ماهواره‌اي ارائه مي‌دهند. بزرگ‌ترين ارائه‌دهنده‌هاي اينترنت ماهواره‌اي درحال‌حاضر دو شركت وياست (ViaSat) و هيوزنت (HughesNet) هستند. جالب است بدانيد هر دو اين شركت‌ها براي اولين‌بار در سال ۲۰۱۲ سرويس اينترنت ماهواره‌اي خود را ارائه دادند و هيوزنت ۱٫۳ ميليون نفر مشترك در آمريكا دارد.

اما چرا اين بار داستان فرق مي‌كند و همه‌ي دنيا با اشتياق فراوان اخبار پروژه‌ي استارلينك را دنبال مي‌كنند و بي‌صبرانه منتظر عرضه‌ي اينترنت ماهواره‌اي اسپيس ايكس هستند؟

جواب پرسش بالا در تفاوت سيستم منظومه‌ي ماهواره‌اي استارلينك با ديگر منظومه‌هاي ماهواره‌اي اينترنتي نهفته است:

  • استارلينك قرار است جهاني باشد و ازلحاظ تئوري قابليت سرويس‌دهي آن مختص منطقه‌ي جغرافيايي خاصي نخواد بود.
  • استارلينك باتوجه‌به تعداد بيشتر ماهواره، پهناي باند بسيار بيشتري خواهد داشت و درنتيجه به متخصصان بسيار بيشتري سرويس خواهد داد.
  • ازهمه مهم‌تر، استارلينك سرعت بسيار بيشتر و تأخير يا Latency بسيار كم‌تري نسبت به ديگر اينترنت‌هاي ماهواره‌اي دارد.

تأخير پايين و سرويس جهاني

تا پيش از اين يكي از مهم‌ترين معايب اينترنت‌ ماهواره‌اي، تأخير (Latency) بسيار بالاي آن و محدود بودن سرويس به يك كشور يا قاره‌ي خاص بوده است. دليل اين تأخير زياد و محدوديت جغرافيايي اين است كه شركت‌هاي ارائه‌دهنده‌ي خدمات اينترنت ماهواره‌اي تا پيش از اين ماهواره‌هاي خود را در مدار زمين ثابت يا GEO قرار مي‌دادند. سرعت گردش ماهواره‌هايي كه در اين مدار قرار مي‌گيرند، برابر با سرعت چرخش زمين به دور خود است و درنتيجه ماهواره عملا از ديد ناظر زميني در يك نقطه‌ي ثابت در آسمان ثابت باقي مي‌ماند.

موقعيت ماهواره‌ها در مدار GEO نسبت به زمين ثابت است

همچنين ارتفاع ۳۵ هزار كيلومتري مدار اين ماهواره‌ها باعث مي‌شود تأخير اينترنتي كه ارائه مي‌دهند در بهترين حالت به ۵۵۰ ميلي‌ثانيه و درعمل تا ۶۰۰ ميلي‌ثانيه برسد. چنين ميزان تاخيري سرويس‌هاي اينترنت ماهواره‌اي فعلي را براي مصارفي مثل ارتباط صوتي-تصويري و بازي‌هاي ويديويي بسيار نامناسب يا حتي عملا غيرقابل استفاده مي‌كند.

ماهواره‌هاي استارلينك ۷۰ تا ۱۰۰ برابر از ماهواره‌هاي مخابراتي متداول به‌زمين نزديك‌تر هستند

اما ماهواره‌هاي استارلينك قرار است در مدار پاييني زمين يا LEO با ارتفاع ۵۰۰ كيلومتر در فاز اول و ۳۰۰ كيلومتر در فازهاي بعدي (يعني ۷۰ تا ۱۰۰ برابر نزديك‌تر از ماهواره‌هاي مدار GEO) قرار بگيرند. همين موضوع باعث مي‌شود تأخير اينترنت ماهواره‌اي استارلينك ازلحاظ تئوري حتي از فيبر نوري هم كمتر باشد.

مقايسه فاصله‌ي مدار GEO با LEO (زمان تأخير مربوط به يك مسير رفت يا برگشت است)

اما چطور ممكن است سيگنالي كه به‌فضا مي‌رود و دوباره به‌زمين باز مي‌گردد، از سيگنالي كه درون فيبر نوري مسير كوتاه‌تري را طي مي‌كند سريع‌تر به مقصد برسد؟ پاسخ در تفاوت سرعت حركت نور و امواج اكترومغناطيسي در شيشه (فيبر نوري) و خلاء نهفته است: سرعت نور در فيبر نوري تنها دوسوم سرعت حركت امواج الكترومغناطيسي در خلا است.

 باتوجه‌به نتايج تست‌هاي سرعتي كه به‌تازگي منتشر شده، مشخص شده است كه ميزان تأخير اينترنت استارلينك فعلا بين ۳۰ تا ۹۰ ميلي‌ثانيه است و حتي بعضي متخصصان ميزان تأخير ۲۰ و ۲۱ ميلي‌ثانيه نيز گزارش داده‌اند.

نتايج تست سرعت استارلينك در فاز بتاي خصوصي (براي مشاهده در ابعاد اصلي روي تصوير كليك كنيد)

ايلان ماسك نيز پيش از اين گفته بود با اجرايي شدن فاز بعدي استارلينك، ميزان تأخير استارلينك مي‌تواند تا ۸ ميلي‌ثانيه هم كاهش پيدا كند. اين يعني براي اولين‌بار مي‌توان از اينترنت ماهواره‌اي براي مصارفي مانند تماس صوتي و تصويري و بازي‌هاي ويديويي استفاده كرد.

سرعت و ظرفيت بالا

يكي ديگر از معايب اينترنت ماهواره‌اي تا پيش از اين كم بودن تعداد ماهواره‌هاي موجود در مدار بود كه باعث مي‌شد متخصصان زيادي مجبور شوند پهناي باند يك ماهواره را با يكديگر به‌اشتراگ بگذارند كه درنتيجه سرعت مشتركين اينترنت ماهواره‌اي را كاهش مي‌داد. كم بودن تعداد ماهواره‌ها همچنين باعث محدود شدن تعداد متخصصان بالقوه نيز مي‌شود. براي مثال حتي اگر وياست و هيوزنت پوشش جهاني داشتند، براي جلوگيري از افت شديد سرعت نمي‌توانستند به ده‌ها يا صدها ميليون نفر سرويس‌دهي كنند.

قسمت اول از فاز نخست استارلينك متشكل از ۱۵۸۴ ماهواره در ۲۴ صفحه‌ي مداري خواهد بود

اسپيس ايكس اما قصد دارد تعداد ماهواره‌هاي بسيار بيشتري براي ارائه‌ي اينترنت به فضا ارسال كند. اگر همه‌چيز طبق برنامه پيش برود، اسپيس ايكس با حداقل ۱۰ پرتاب ديگر در سال جاري ميلادي، تعداد ماهواره‌هاي فعالش در مدار زمين را به بيش از هزار مي‌رساند. در پايان فاز اول تعداد ماهواره‌هاي اسپيس ايكس بيشتر از ۴هزار عدد خواهد بود و درنهايت مجموع تعداد ماهواره‌ها به تعداد باورنكردني ۴۰ هزار مي‌رسد.

براي مقايسه، وياست درحال‌حاضر تنها ۴ ماهواره در مدار زمين دارد. جالب است بدانيد تا قبل از شروع پروژه‌ي استارلينك فقط حدود ۱۵۰۰ ماهواره‌ي فعال در مدار زمين وجود داشت. اين يعني اسپيس ايكس قرار است بيشتر از ۲۵ برابر تعداد كل ماهواره‌هاي فعالي كه هم‌اكنون در مدار زمين وجود دارند، ماهواره به فضا ارسال كند.

استارلينك؛ تاريخچه و فناوري‌ها

اسپيس ايكس براي اولين‌بار در سال ۲۰۱۸ دو ماهواره‌ي مخابراتي با نام‌هاي تَن تَن A و تن تن B را براي آزمايش كردن اينترنت ماهواره‌اي به مدار پاييني زمين فرستاد. پش از انجام آزمايش‌هاي مختلف، اسپيس ايكس خط توليد ماهواره‌هاي خودش را در ردموند واشينگتن به‌راه انداخت تا اولين محموله‌ي ۶۰ تايي از ماهواره‌هاي استارلينك را در اواسط سال ۲۰۱۹ با اسم v0.9 (بخوانيد وي پوينت ناين) يا نسخه‌ي نه دهم را به فضا پرتاب كند. اين دسته‌ي ۶۰ تايي نيز آزمايشي بود و اكنون از رده خارج شده است و به مرور زمان وارد جو زمين مي‌شود.

اسپيس ايكس به فاصله بسيار كمي در اواخر سال ۲۰۱۹ اولين محموله ۶۰ تايي از ماهواره‌هاي عملياتي نسخه‌ي ۱ استارلينك را به فضا فرستاد و از آن تاريخ تا لحظه‌ي نگارش اين مقاله طي ۱۱ پرتاب با موشك‌هاي فالكون ۹ حدود ۷۰۰ ماهواره‌ي استارلينك نسخه ۱ را در مدار زمين قرار داده است.

هر ماهواره‌ي استارلينك ۲۲۷ كيلوگرم وزن دارد و حداكثر پهناي باند ۲۰ گيگابيت‌برثانيه فراهم مي‌كند. اسپيس ايكس براي ساخت استارلينك نوآوري‌هاي زيادي به‌خرج داده است كه براي توضيح كامل هركدام از آن‌ها شايد مقاله‌اي جدا نياز باشد. براي همين در ادامه به‌صورت مختصر به مشخصات و ويژگي‌هاي ماهواره‌هاي استارلينك اشاره مي‌كنيم.

تمامي ويژگي‌ها و مشخصات ماهواره‌هاي استارلينك در درجه‌ي اول براي پايين آوردن ارزش نهايي ماهواره طراحي شده‌اند، نه انقلابي و اولين بودن. همين حالا نيز ماهواره‌هايي با فناوري‌هاي مشابه يا پيشرفته‌تر نسبت به استارلينك در مدار وجود دارند، اما هيچ‌كدام از آن‌ها ازلحاظ ارزشي قابل مقايسه با استارلينك نيستند. براي مثال ارزش ماهواره‌هاي ايريديوم (كه تا پيش از اين ركورددار ارزان‌ترين ماهواره‌هاي تجاري بودند) ۵ ميليون دلار به‌ازاي هر ماهواره است؛ درحالي‌كه ارزش تمام‌شده‌ي ماهواره‌هاي استارلينك ۲۰ برابر ارزان‌تر و تنها برابر با ۲۵۰ هزار دلار به‌ازاي هر ماهواره تخمين زده مي‌شود.

سامانه اجتناب از برخورد (راست)؛ پيشرانه يوني ماهواره‌هاي استارلينك (چپ)

براي اولين‌بار در تاريخ، شركتي فضايي درحال توليد ماهواره به‌صورت انبوه و در خط توليد كارخانه است. اين كار باعث مي‌شود هزينه‌ي نهايي ماهواره كه تا پيش از اين به‌صورت تكي و در شرايط لابراتواري ساخته مي‌شد، بسيار كاهش پيدا كند. هم‌اكنون اسپيس ايكس ماهيانه ۱۲۰ ماهواره (روزي ۴ ماهواره) توليد مي‌كند.

مكانيزم جداشدن ماهواره‌هاي استارلينك از مرحله‌ي دوم موشك در مدار نيز درنوع خود منحصر‌به‌فرد است. تا پيش از ماهواره‌ها با استفاده از مكانيزم‌هاي فنري يا انفجاري (پايروتكنيك) از مرحله‌ي دوم موشك جدا مي‌شدند كه پيچيدگي‌هاي خاص خود را دارد. اسپيس ايكس اما براي پياده‌كردن ماهواره‌ها در مدار ابتدا مرحله‌ي دوم موشك را به‌دور خود مي‌چرخاند و سپس با رهاسازي ميله‌اي كه ماهواره‌ها را دركنار هم نگه‌داشته است، هر ۶۰ ماهواره را به‌صورت يكجا در مدار رها مي‌كند. ماهواره‌ها سپس به دليل نيروي مركزگراي ناشي از چرخش مرحله‌ي دوم، به آرامي از يكديگر جدا مي‌شوند.

نحوه‌ي رهاشدن ماهواره‌هاي استارلينك در مدار زمين

ماهواره‌هاي استارلينك همچنين اولين ماهواره‌هايي هستند كه از موتورهاي يوني كريپتوني براي پيش‌رانش خود در مدار استفاده مي‌كنند. تا پيش از اين براي سوخت موتورهاي يوني در ماهواره‌ها از گاز زنون استفاده مي‌شد كه اگرچه عملكرد بهتري نسبت به كريپتون در موتورهاي يوني دارد، ارزش آن بسيار بالا‌تر است.

برخلاف ساير ماهواره‌ها، ماهواره‌هاي استارلينك فقط در يك سمت خود پنل خورشيدي دارند؛ ولي همين پنل به‌قدري بزرگ است كه مجموع مساحت آن‌ها در هر پرتاب ۶۰ تايي، از مجموع مساحت پنل‌هاي خورشيدي ايستگاه بين‌المللي فضايي بيشتر است. استفاده از تنها يك پنل يكپارچه در يك سوي ماهواره يكي ديگر از تصميماتي است كه به آسان‌سازي فرايند ساخت و بازشدن ماهواره در مدار كمك مي‌كند.

نمي‌توان تنها با استفاده از موبايل همراه به اينترنت ماهواره‌اي متصل شد

براي متصل شدن به اينترنت‌هاي ماهواره‌اي از جمله استارلينك، متخصص بايد از آنتن‌هاي خاصي استفاده كند. يعني برخلاف باور شايع اشتباه، نه اينترنت ماهواره‌اي 4G و 5G وجود دارد كه بتوان به‌سادگي با موبايل و بدون هيچ تجهيزات خاصي به آن متصل شد، نه حتي در آينده‌اي نزديك چنين اينترنتي عرضه خواهد شد.

استارلينك براي ارسال و دريافت داده هم در ماهواره، هم در ديش سمت متخصص، از آنتن‌هاي خاصي به‌نام آنتن آرايه فازي (Phased Array Antenna) استفاده مي‌كند. ويژگي جالب اين آنتن‌ها اين است كه بدون نياز به چرخيدن فيزيكي، تنها با استفاده از قابليت برهم‌نهي امواج، مي‌توانند سيگنال ارسالي خود در باند فركانسي Ku و Ka را در جهت‌هاي مختلف ارسال كنند.

آنتن‌هاي آرايه فازي بدون نياز به چرخش فيزيكي و تنها با استفاده از قابليت برهم‌نهي امواج، جهت ارسال امواج را تغيير مي‌دهند.

ايلان ماسك پيش از اين گفته بود آنتن‌هاي استارلينك به‌اندازه‌ي پيتزا هستند؛ اما آنطور كه از ويديوهايي كه چند وقت پيش به بيرون درز پيدا كرد مشخص شد، ظاهرا سايز پيتزاي آمريكايي از بقيه دنيا خيلي بزرگ‌تر است.

همان‌طور كه گفتيم، بنا به ماهيت آنتن‌هاي آرايه فازي، نيازي به تنظيم آن‌ها به سمت خاصي نيست. راه‌اندازي سيستم مورد نياز براي استفاده از اينترنت ماهواره‌اي استارلينك قرار است تاحد ممكن ساده باشد تا متخصص تجربه‌اي به اصطلاح plug and play داشته باشد. به گفته ايلان ماسك مراحل راه‌اندازي اينترنت استارليك از اين قرار است:

  • آنتن را به برق بزنيد
  • آنتن را به سمت آسمان بگيريد

اين دو مرحله ترتيب خاصي ندارند.

آنتن مجهز به موتور است و به‌صورت خودكار تنها يك‌بار موقعيت خود را تنظيم مي‌كند و پس از آن ثابت باقي خواهد ماند.

انتقادها

در مدت كوتاه ارسال ماهواره‌هاي استارلينك به فضا، همه‌ي ناظران مانند متخصصان مشتاق اينترنت پرسرعت مشغول تعريف و تمجيد از اسپيس ايكس نبوده‌اند. در اين ميان عده‌ي زيادي ازجمله علاقه‌مندان به اخترشناسي، اقدام اسپيس ايكس براي ارسال هزاران ماهواره به مدارهاي پاييني زمين را به باد انتقاد گرفته‌اند. دغدغه‌ي اين افراد از يك سو اشكال ايجاد زباله‌هاي فضايي و به‌وجود آمدن سندروم كسلر (شرايطي مانند فيلم Gravity) و از سوي ديگر آلوده‌شدن بصري آسمان شب براي رصدهاي نجومي در آينده است.

اسپيس ايكس در پاسخ به اين انتقادها مي‌گويد ارتفاع عملياتي ماهواره‌هاي استارلينك به قدري پايين است كه حتي اگر تمام آن‌ها در مدار خراب شوند يا در برخورد با يكديگر و ديگر ماهواره‌ها باعث ايجاد اثر كسلر شوند، ظرف مدتي كوتاه (تنها چند سال) تمام بقاياي ماهواره‌ها با ورود مجدد به جو زمين و سوختن در اتمسفر، از بين خواهند رفت و زباله‌اي در فضا باقي نخواهد ماند.

در ارتفاع ۵۰۰ كيلومتري از سطح زمين اگرچه شرايط نزديك به خلاء است، اما سرعت بسيار بالاي ماهواره‌ها (حدود ۲۱ ماخ يا ۷ برابر سرعت گلوله) باعث مي‌شود حتي وجود مقادير بسيار اندكي از گازهاي جو زمين در اين مدار نيروي درگ قابل توجهي روي ماهواره ايجاد كند. براي همين است كه ماهواره‌هاي موجود در اين مدار بايد مرتبا مدار خود را افزايش دهند واگرنه با گذشت زمان و كاسته شدن از ارتفاع مداري مجددا وارد جو زمين خواهند شد و در آن خواهند سوخت.

از سوي ديگر نگراني علاقه‌مندان به ستاره‌شناسي درباره‌ي استارلينك نيز بي‌پاسخ نيست:

اول از همه اينكه تصاوير و ويديوهايي كه از ماهواره‌هاي استارلينك در شبكه‌هاي اجتماعي وايرال مي‌شوند، همگي مربوط به لحظاتي پس از غروب يا پيش از طلوع خورشيد و مدت كوتاهي پس از قرار گرفتن ماهواره‌ها در مدار ۲۰۰ كيلومتري (در فاز اوليه ارتفاع‌گيري) هستند. پس از رسيدن به ارتفاع عملياتي ۵۰۰ كيلومتري، درخشش ماهواره‌هاي استارلينك بسيار كاهش پيدا مي‌كند و ديگر با چشم غير مسلح قابل ديدن نيستند.

حركت قطارمانند ماهواره‌هاي استارلينك برفراز آسمان هلند

دوم اينكه بيشتر اخترشناسي نوين همين حالا هم با استفاده از ماهواره‌هاي مستقر در مدار و تلسكوپ‌هاي فضايي (مانند هابل، چاندرا و تس) انجام مي‌شود؛ كه استارلينك روي آن‌ها تأثيري ندارد. ساير تلسكوپ‌هاي زميني هم مي‌توانند با دانستن اطلاعات دقيق مداري استارلينك و با استفاده از الگوريتم‌هاي كامپيوتري، تصاوير و رصدهاي خود را اصلاح كنند.

با تمام اين اوصاف، اسپيس ايكس دوست‌داران آماتور اخترشناسي و آسمان شب را فراموش نكرده و با تغييراتي در رنگ و نوع پوشش ماهواره و همچنين مجهز كردن ماهواره‌هاي جديد به ويزور (Visor)، شاخص آلبيدو يا انعكاس استارلينك را به‌شدت كاهش داده است تا همه بتوانيم همچنان از آسمان شب لذت ببريم.

استارلينك براي چه كساني خواهد بود؟

پيش از اين در اخبار تخصصي، علمي، تكنولوژيكي، فناوري مرجع متخصصين ايران در مقاله‌اي جامع به‌قلم ميلاد ميركاني با عنوان «چرا اسپيس ايكس پروژه استارلينك را توسعه مي‌دهد؟» به اين سؤال به‌صورت مفصل پاسخ داده بوديم. آنچه در ادامه مي‌آيد توضيح كوتاه و ساده‌اي درباره‌ي چرايي و فلسفه‌ي توسعه‌ي استارلينك است. توصيه مي‌شود براي آشنايي بيشتر با زواياي متخصص، مقاله‌ي بالا را مطالعه كنيد.

اگرچه اسپيس ايكس هدف استارلينك را فراهم كردن اينترنت پرسرعت و ارزان در سرتاسر دنيا عنوان كرده است، بايد توجه داشت كه اين‌ها اهداف نهايي و بلندمدت پروژه است و در كوتاه‌مدت احتمالا هيچ‌كدام از آن‌ها محقق نخواهد شد.

ارزش تجهيزات موردنياز براي اينترنت استارليك بيش‌از ۱۰۰۰ دلار تخمين زده مي‌شود

اگر نتايج تست سرعت استارلينك كه در چند روز گذشته منتشر شده است را ديده باشيد، احتمالا متوجه شده‌ايد كه سرعت ۱۷ تا ۶۰ مگابيتي آن چندان انقلابي نيست. همين حالا نيز سرعت اينترنت همراه، فيبر نوري و حتي بيشتر سرويس‌هاي DSL در كشورهاي پيشرفته از سرعت استارلينك بيشتر است.

ازطرفي اگرچه هنوز صحبت رسمي از ارزش سرويس نشده، اما باتوجه‌به اينكه تكنولوژي آنتن‌هاي آرايه‌ي فازي هنوز بسيار جديد است و حتي ايلان ماسك نيز  بزرگ‌ترين چالش استارلينك را پايين آوردن ارزش آنتن‌هاي آن عنوان كرده است، مي‌توان حدس زد كه هزينه خريد تجهيزات اوليه براي راه‌اندازي استارلينك چندان ارزان نخواهد بود. برخي تحليل‌گران حداقل ارزش تجهيزات موردنياز براي استفاده از اينترنت استارلينك را ۱۲۰۰ دلار برآورد كرده‌اند.

باتوجه‌به اينكه سرعت استارلينك با استانداردهاي كشورهاي پيشرفته متوسطه و ازلحاظ ارزشي هم به احتمال زياد نمي‌تواند نسبت به سرويس‌هاي فعلي ارزان‌تر باشد، پس اسپيس ايكس استارلينك را براي چه كسايي و چه بازار هدفي درانديشه متخصصين گرفته است؟

ساكنان مناطق دوردست

اول از همه بايد توجه داشت كه حتي در كشورهاي پيشرفته نيز هنوز اينترنت پرسرعت به بسياري از مناطق دورافتاده نرسيده است. اگرچه سرعت اينترنت در شهرهاي بزرگ كشورهاي پيشرفته بسيار بالا است و خدمات فيبر نوري با سرعت گيگابيتي دسترسي به اينترنت را مانند دسترسي به شبكه‌ي خانگي و اداري كرده است، اما وسعت بسيار زياد كشورهايي مانند آمريكا، كانادا، استراليا و روسيه، امكان سرويس‌دهي به تمام نقاط كشور را بسيار سخت يا غيرممكن مي‌كند. (براي مقايسه‌ي ارزش، سرعت . كيفيت اينترنت در ايران با ساير نقاط جهان مي‌توانيد اين مقاله را مطالعه كنيد.)

بر اساس آماري كه درسال ۲۰۱۷ منتشر شده است، ۳۵ درصد يا ۲۲ ميليون نفر از آمريكايي‌هايي كه در مناطق غير شهري زندگي مي‌كنند، هنوز دسترسي به اينترنت پهن‌باند ندارند و به طرز باورنكردني‌اي دو ميليون نفر هنوز از اينترنت دايال آپ استفاده مي‌كنند. به‌عنوان مثالي ديگر، هنوز ۲٫۵ ميليون نفر از مردم استراليا اصلا دسترسي به اينترنت (چه پرسرعت چه كم‌سرعت) ندارند. 

براي همين است كه دولت‌ها مشوق‌هاي مالي زيادي براي شركت‌هايي كه بتوانند به اين مناطق اينترنت برسانند درانديشه متخصصين گرفته‌اند. براي مثال دولت آمريكا به شركت‌هايي كه بتوانند اينترنت پرسرعت براي مناطق غير شهري فراهم كنند، ۱۶ ميليارد دلار سوبسيد درانديشه متخصصين گرفته است. استارلينك براي رساندن اينترنت به اين مناطق و اين افراد گزينه‌اي ايده‌آل خواهد بود.

بازارهاي مالي و متخصصد نظامي

تأخير اينترنت براي بازارهاي مالي به‌قدري اهميت دارد كه حاضرند براي كاهش دادن حتي چند ميلي‌ثانيه‌اي آن ميليون‌ها دلار هزينه كنند. براي مثال هايبرنيا و هواوي در سال ۲۰۱۱ براي اينكه زمان ارتباط بين بازارهاي مالي لندن و نيويورك را تنها ۵ ميلي‌ثانيه كاهش بدهند، طي پروژه‌اي ۴۰۰ ميليون دلاري، ۳۰۰۰ مايل كابل فيبر نوري از زير اقيانوس اطلس رد كردند. ۴۰۰ ميليون دلار، فقط براي كاهش ۵ ميلي‌ثانيه‌اي تأخير.

بازارهاي مالي حاضرند براي كاهش زمان تأخير ارتباط اينترنتي خود ميليون‌ها دلار هزينه كنند

طبق شبيه‌سازي‌هايي كه مارك هندلي، استاد دانشگاه UCL از توپولوژي شبكه استارلينك انجام داده است، استارلينك حتي با همين ساختار فعلي خود نيز مي‌تواند زمان تأخير مسير مذكور (لندن-نيويورك) و مسيرهاي مشابه را از فيبر نوري نيز بيشتر كاهش بدهد. مي‌توان تصور كرد بازارهاي مالي در سرتاسر جهان براي استفاده از استارلينك و كاهش دادن ميزان تأخير اينترنت خود حاضر باشند هزينه‌ي هنگفتي به اسپيس ايكس بپردازند.

جالب است بدانيد كه استارلينك در فاز اول خود از ارتباط بين ماهواره‌اي ليزري يا Laser Link استفاده نمي‌كند. اين يعني زمان تأخير فعلي با استفاده از ارتباط با ايستگاه‌هاي زميني به دست آمده است و در نسخه‌هاي بعدي امكان كاهش بيش‌ازپيش زمان تأخير اينترنت استارلينك وجود دارد.

استارلينك براي عمليات نظامي در نقاط دورافتاده نيز ايده‌آل است. براي همين است كه حتي قبل از عملياتي شدن پروژه، ارتش آمريكا از همين حالا براي استفاده از استارلينك با اسپيس ايكس قرارداد امضا كرده است.

به‌صورت خلاصه، استارلينك در فاز ابتدايي بيشتر براي رساندن اينترنت به مناطق دورافتاده و سرويس دادن به مشتري‌هاي خاص تجاري، دولتي و نظامي است؛ نه رقابت با ISP هاي سنتي.

اما پتانسل همين بازار هدف به‌ظاهر كوچيك باعث شده است كه اسپيس ايكس پيش‌بيني كند كه تا سال ۲۰۲۵ درآمد استارلينك از مجموع ساير درآمدهاي اسپيس ايكس بيشتر شود و براي همين احتمالا به‌صورت يك شركت مجزا سهامش را به‌صورت عمومي در بازار بورس عرضه كند.

فوربز پيش‌بيني كرده اس كه درآمد سالانه‌ي استارلينك تا سال ۲۰۲۵ به بيش از ۱۰ ميليارد دلار برسد و ارزش شركت مستقل استارلينك بيشتر از ۳۰ ميليارد دلار باشد. بي‌دليل نيست كه ايلان ماسك به استارلينك به‌عنوان منبع درآمد براي توسعه موشك استارشيپ و ساخت كلوني روي مريخ نگاه مي‌كند.

زمان عرضه

اينترنت استارلينك فعلا در فاز بتاي خصوصي قرار دارد و تعداد كمي از متخصصان اسپيس ايكس به آن دسترسي دارند. تا حدود يك ماه ديگر اسپيس ايكس فاز بتاي عمومي اينترنت ماهواره‌اي خود را اجرايي خواهد كرد و تعدادي از كساني كه پيش از اين در سايت استارلينك نام نويسي كرده و ساكن آمريكاي شمالي هستند، به اينترنت استارلينك دسترسي خواهند داشت. اگر همه‌چيز طبق برنامه پيش برود، اواخر سال ۲۰۲۰ يا اوايل سال ۲۰۲۱ براي عموم متخصصان در مناطق تحت پوشش به‌صورت تجاري عرضه خواهد شد.

رقبا

استارلينك تنها پروژه‌ي اينترنت ماهواره‌ايِ در دست توسعه نيست. مهم‌ترين رقباي استارلينك كه ازلحاظ انديشه متخصصيني مي‌توانند سرويس اينترنت قابل مقايسه‌اي ارائه دهند، وان وب (OneWeb) و پروژه‌ي كايپر (Project Kuiper) آمازون است.

وان وب

وان وب درابتدا قرار بود منظومه‌اي ماهواره‌اي متشكل از ۶۵۰ ماهواره‌ي مخابراتي در ارتفاع ۱۲۰۰ كيلومتري از سطح زمين باشد. با شيوع ويروس كرونا و سقوط بازارهاي مالي، سافت‌بنك، بزرگ‌ترين سرمايه‌گذار وان وب تصميم گرفت به سرمايه‌گذاري خود در اين شركت پايان دهد و درنتيجه وان وب در ماه مارس ۲۰۲۰ اعلام ورشكستگي كرد.

وان وب تا پيش از اعلام ورشكستگي ۷۴ ماهواره در مدار زمين قرار داده بود و حتي بعد از ورشكستگي نيز درخواست مجوز براي ارسال ۴۸ هزار ماهواره‌ي ديگر به FCC داده بود. سرانجام در جولاي ۲۰۲۰ اعلام شد كه دولت بريتانيا مزايده‌ي خريد وان وب را با مبلغ پيشنهادي ۵۰۰ ميليون دلار برنده شده است. بسياري گمانه‌زني مي‌كنند كه باتوجه‌به خروج بريتانيا از اتحاديه‌ي اروپا، هدف اين كشور از خريد اين منظومه‌ي ماهواره‌اي، ايجاد سيستم موقعيت‌ياب جهاني شبيه به GPS و مشابه اروپايي آن گاليله است، نه ارائه‌ي خدمات اينترنت ماهواره‌اي.

جالب است بدانيد دو شركت چيني، اسپيس ايكس و آمازون نيز در ميان شركت‌كنندگان در مزايده‌ي خريد وان وب بودند. از آن‌جايي كه FCC تنها اجازه‌ي استفاده‌ي طول موج خاصي از امواج الكترومغناطيسي را به هر شركت مي‌دهد، به‌احتمال زياد هدف اسپيس ايكس و آمازون از اقدام براي خريد اين شركت ورشكسته، تنها به‌دست آوردن حق استفاده از طيف طول موج وان وب بوده است، نه دستيابي به ماهواره‌ها و تكنولوژي‌هاي آن.

پروژه‌ي كايپر

آمازون در آوريل ۲۰۱۹ اعلام كرد كه قصد دارد درجريان پروژه‌اي با نام كايپر (برگرفته از نام يك كمربند سياركي در لبه‌ي خارجي منظومه‌ي شمسي) با ارسال هزاران ماهواره به مدارهاي پاييني زمين (بين ۵۹۰ تا ۶۳۰ كيلومتري)، دسترسي به اينترنت پرسرعت را براي ميليون‌ها نفر فراهم كند. 

رئيس پروژه‌ي كايپر در آمازون راجيو باديال است كه پيش از اين نايب‌رئيس پروژه‌ي استارلينك در اسپيس ايكس بوده است. آمازون هنوز هيچ ماهواره‌اي به مدار زمين ارسال نكرده است، اما انتظار مي‌رود با عملياتي شدن موشك نيوگلن، اين ماهواره برفراز موشك‌هاي چندبار مصرف شركت بلو اوريجين (شركت موشكي جف بزوس) به فضا پرتاب شوند.

آيا از اينترنت ماهواره اي استارلينك در ايران هم ميتوان استفاده كرد؟

اگرچه ازلحاظ تئوري مي‌توان از اينترنت ماهواره‌اي در هركجاي دنيا استفاده كرد و تنها لازمه‌ي آن داشتن يك آنتن است، ولي اسپيس ايكس خيلي واضح بارها اعلام  كرده است كه قصد ارائهي اينترنت ماهوارهاي بدون اجازهي دولتها را ندارد.

گويين شاتول (Gwynne Shotwell) رئيس و مدير ارشد عملياتي اسپيس ايكس پيش از اين گفته بود كه شركتش قصد شكستن قوانين كشورها را ندارد و به‌همين دليل شركت متبوعش از همين حالا كشور به كشور و دولت به دولت براي ارائه خدمات اينترنت ماهوارهاي درحال مذاكره است.

البته حتي اگر اسپيس ايكس در مذاكره با مسئولان ايراني موفق به‌كسب اجازه‌ي سرويس‌دهي در ايران شود، بسيار بعيد است كه به‌دليل تحريم‌هاي آمريكا بتواند «به‌صورت رسمي» سرويس اينترنت خود را در ايران ارائه دهد.

اما اگر ساكنان كشوري كه استفاده از اينترنت ماهواره‌اي استارلينك در آن ممنوع است يا اسپيس ايكس در آن كشور به‌صورت رسمي نمي‌تواند سرويس بدهد، به‌صورت غير قانوني آنتن استارلينك را وارد كشور خود كنند چه؟

آنتنهاي استارلينك بنا به ماهيت‌شان بايد از موقعيت دقيق جغرافيايي خود مطلع باشند تا بتوانند با تنظيم خودكار زاويه‌ي ديش (تنها هنگام راه‌اندازي اوليه) در بهترين وضعيت براي ارتباط با ماهواره قرار بگيرند. اين يعني اسپيس ايكس مي‌تواند از موقعيت هر آنتن استارلينك باخبر باشد و آنتنهايي كه در كشورهاي غيرمجاز هستند را از كار بيندازد. حتي اگه اين كار هم ممكن نبود، اسپيس ايكس مي‌تواند ماهوارههاي خود را طوري تنظيم كند كه هنگام عبور از بعضي كشورها سيگنالي ارسال نكنند؛ مخصوصا اينكه كشورهايي مثل روسيه، چين و هند قابليت منهدم كردن ماهواره در مدار را دارند و اسپيس ايكس هم علاقهاي به ايجاد تنش با اين كشورها ندارد.

محتمل‌ترين سناريو براي ارائه سرويس در چنين كشورهايي، فروش پهناي باند به ISP-هاي آن كشورها است تا آن‌ها پس از اعمال كردن قوانين و محدوديتهاي كشور خود، اينترنت ماهوارهاي استارلينك را ازطريق روشهاي متداول مثل اينترنت موبايل، DSL يا فيبر نوري به متخصص برسانند. اين يعني استارلينك براي اين كشورها نقش ستون فقرات يا Back Bone اينترنت را بازي مي‌كند؛ چيزي شبيه كابلهاي اينترنت زير اقيانوس. در چنين حالتي، اسپيس ايكس مي‌تواند در عين درآمدزايي و فراهم‌كردن غير مستقيم اينترنت، از ايجاد تنش با چنين كشورهايي جلوگيري كند.

بنا به ماهيت «درحال تكميل» پروژه‌ي استارلينك، اين مقاله نيز به‌مرور زمان به‌روز و تكميل مي‌شود. بخش زيادي از محتواي اين مقاله باتوجه‌به سوالات و هم انديشي ها متخصصان خوب اخبار تخصصي، علمي، تكنولوژيكي، فناوري مرجع متخصصين ايران گردآوري شده است. مي‌توانيد سوالات و انديشه متخصصينات‌هاي خود را در بخش هم انديشي ها با ما به‌اشتراك بگذاريد و در بهبود و كامل‌شدن اين مقاله شريك باشيد.

پرسش‌هاي متداول

اينترنت ماهواره اي استارلينك چه زماني عرضه مي‌شود؟

اينترنت ماهواره اي استارلينك فعلا در فاز بتا (آزمايشي) است و تا اواخر سال ۲۰۲۰ ميلادي به‌صورت تجاري براي آمريكاي شمالي عرضه مي‌شود.

سرعت اينترنت ماهواره اي استارلينك چقدر است؟

باتوجه‌به نتايج آزمايش‌هاي اوليه، سرعت دانلود با استفاده از اينترنت استارلينك بين ۳۰ تا ۶۰ مگابيت بر ثانيه است و به گفته اسپيس ايكس اين سرعت تا ۱۰۰ مگابيت بر ثانيه نيز افزايش خواهد يافت.

آيا اينترنت استارلينك در ايران دردسترس است؟

اينترنت استارلينك در فاز ابتدايي تنها در آمريكاي شمالي دردسترس خواهد بود و پس از آن نيز باتوجه‌به قوانين ايران و تحريم‌هاي آمريكا بعيد است به‌صورت قانوني در ايران دردسترس باشد.

از سراسر وب

  انديشه متخصصينات
كاراكتر باقي مانده

بيشتر بخوانيد